Ежелгі Мысыр пирамидалары

Ежелгі Мысыр пирамидалары – біздің заманымызға жеткен әлемнің ғажайыптарының бірі, ең ұлы сәулет құрылыстары. Бір жағынан, мысыр пирамидалары туралы әр адам естіген, бірақ екінші жағынан, олардың құрылысы, шығу тегі мен мақсаты туралы даулар әлі күнге дейін басылмай келеді. Тіпті орасан зор білім қоры мен заманауи технологиялар да бұл алыптардың көптеген жұмбақтарын аша алмайды.

Бүгінгі таңда Мысырда 118 түрлі пирамида туралы нақты белгілі. Олардың ең көнесі – б.з.д. 2600 жыл шамасында Саккарада салынған Джосердің сатылы пирамидасы. Құрылыс кішірейетін өлшемдегі 6 ярустан («мастаба») тұрды, ал әрбір ярус тікбұрышты пішінді қашаланған тастардан қалыптастырылған. Пирамиданың негізіндегі өлшемдері – 115х125 метр, ал биіктігі – 61 метр (шамамен стандартты 20 қабатты үйдің биіктігімен бірдей). Кішірек сатылы пирамидалар Джосерден кейін де салынды, негізінен Жоғарғы және Орта Мысырда, бірақ олар біздің заманымызға жетпеді. Сондықтан Саккарадағы пирамида – әлемдегі осындай ярустық құрылымдағы жалғыз ғимарат.

Каирден 26 шақырым жерде орналасқан Дахшур деп аталатын шөлді аймақта көптеген түрлі пирамидалардан тұратын тұтас некрополь орналасқан. Олардың ең көзге түсетіндері – сынық және қызғылт пирамидалар. Олар IV әулеттің негізін қалаушы – перғауын Снофру кезінде салынған. Сынық пирамиданың ромб тәрізді пішіні және «кесілген» сияқты қырлары Снофрудың мезгілсіз қайтыс болуына байланысты құрылысшыларға құрылысты асығыс аяқтауға тура келгендігімен түсіндіріледі. Сынық пирамиданың негізінің өлшемі – 189 метр, биіктігі – 101 м.

Дахшур некрополіндегі ең үлкен пирамида және Мысырдағы биіктігі бойынша үшінші – қызғылт пирамида. Ол өз атауын қабырғалары салынған тас блоктардың тән түсіне байланысты алды. Оның құрылысында ешқандай бекіткіш ерітінділер мен қоспалар пайдаланылмады, ал блоктардың сенімді бекітілуі олардың мінсіз өңделуімен және тегістелуімен қамтамасыз етілді. Ежелгі инженерлердің есептеулері дұрыс болып шықты, сөйтіп 46 ғасыр бойы қызғылт пирамида бүкіл әлемнің туристерінің қиялын толқытып келеді. Қызғылт пирамиданың негізінің өлшемі – 220 метр, биіктігі – 104 метр.

Бірақ бәрібір ең монументалды және атақтылары – Гизада орналасқан Хефрен, Микерин және Хеопс перғауындарының Ұлы пирамидалары. Олардың ең үлкені – Хеопс пирамидасы. Пирамида салмағы шамамен 2,5 т болатын 2,3 млн монолитті блоктан тұрады, оның негізінің периметрі бойынша өлшемі – 922 метр, биіктігі – 146 метр. Бұрын пирамиданы ақ әктас жапқан, ал оның төбесін алтын жалатылған тас – пирамидион безендірген. Шетінен ғимаратқа ғибадатхана және перғауынның әйелдеріне арналған үш пирамида жалғасқан. Ғибадатханадан оның іргетасы ғана қалды, ал қалған үш пирамида біздің заманымызға жетті.

Хеопс пирамидасын жобалап, жиырма жыл бойы оны жүзеге асырған оның уәзірі – Хемиуин. Дәл оның жетекшілігімен гранит блоктарды тегістеу, оларды бір-біріне сәйкестендіру және, әрине, тұрғызу бойынша ауқымды жұмыс жүргізілді. Хемиуиннің көп тонналық блоктарды осындай биіктікке қалай көтергені туралы әлі күнге дейін нақты жауап жоқ. Блоктар мүлде көтерілмеген, керісінше жасанды түрде жасалған деген пікір бар: ұнтақталған және сусыздандырылған әктасты пирамидада орналасқан ағаш қалыптарға салып, сумен араластырып, қиыршық тас, тастар қосып, осылайша монолитті блок пайда болған. Алайда бұл теория бірнеше миллион тонна әктасты ұнтақтау жұмысы сол заман үшін мүлдем орындалмайтын міндет екенін ескермейді. Сонымен қатар, Египетте қалып үшін ағаш жай ғана болмаған.

Басқа теория неғұрлым шынайы көрінеді. Оған сәйкес, Хеопс пирамидасының құрылысының басында жұмысшылар үйінді-пандус тұрғызған, ол арқылы плиталар сүйретіліп қажетті орынға дейін жеткізілген. Пирамида өскен сайын үйінді ұзарып, 100 көлбеу бұрышын сақтаған. Жоғарғы блоктар «перғауын камерасының» үстінде орналасқан спираль тәрізді ішкі пандустардың көмегімен қаланған. Ежелгі инженерлер орасан зор жұмыс атқарды, өйткені ең кішкене қателік құрылымның толық құлауына қауіп төндірді. Хеопс пирамидасын көзбен көргенде ғана адамның шексіз мүмкіндіктерінің жарқын куәсі болған бұл құрылыстың іргелілігі мен ұлылығын бағалауға болады.

Перғауын Хеопстың ұлы Хефрен әкесінің пирамидасы салынғаннан кейін 40 жыл өткен соң өзінің қабірін жасады. Оның биіктігі – 143 метр, бүйір қырының ұзындығы – 215 метр. Құрылыс технологиясы Хеопс пирамидасының құрылыс технологиясына ұқсас: әртүрлі жақтарға бағытталған дұрыс пішінді қырлар шыңда біріктірілген, оны шамасы, алтын пирамидион тәжімен безендірген. Құрылымның қабырғалары ақ әктаспен қапталған, ол жоғарғы бөлігінде жақсы сақталған. Египтологтар Хефрен пирамидасын, алайда, барлық басқа Ұлы пирамидалар сияқты, құлдар емес, 10000 жұмысшыдан тұратын кәсіби бригада салғанын анықтады.

Гизадағы үшінші Ұлы пирамида – Микерин пирамидасы. Оның өлшемдері аса қарапайым: негізі - 102Х104 метр, ал биіктігі – 65 метр. Мұндай шағын параметрлер Египет қазынасында ауқымдырақ жобаларға қаражаттың жоқтығынан туындаған болуы мүмкін, өйткені тұтас 70 жыл бойы ақшаның көп бөлігі Хеопс пен Хефрен пирамидаларының құрылысына жұмсалды. Соған қарамастан, бұл құрылысты да барып көру керек, өйткені бұл пирамида осы тектес соңғы ауқымды құрылыс болды.

V және VI әулет перғауындары пирамидалар салуды жалғастырды, алайда олардың сапасы көңілдегідей болмады. Өрескел өңделген немесе мүлде өңделмеген тастар бір-бірімен нашар жалғасты, сондықтан көптеген пирамидалар уақыт өте келе тек тас үйіндісіне айналды. Сахура, Унис және Пиопи II перғауындарының пирамидалары бізге жақсы жағдайда жетті. Пирамидалар салу тәжірибесі б.з.д. XVII ғасырдың басында аяқталды. Кейіннен мысыр билеушілері мұндай ештеңе салмады, дегенмен пирамидаларды алыстан еске түсіретін бөлшектер олардың қабірлерін безендіру үшін қолданылды.

Әрине, Ежелгі Мысыр пирамидаларын тірідей көру – көптеген адамның арманы. Мысырға саяхат әлем тарихына қол тигізудің, Гиза, Дахшур немесе Саккарадағы ұлы пирамидаларға барудан өшпес әсер алудың тамаша мүмкіндігін береді. Қазіргі уақытта мұндай мүмкіндік әркімде бар!